Hvat er lesing?

Lesing er bæði tað at kunna avkoda ( lesa) ein tekst og at fata tað, ið lisið verður. Báðir hesir partar mugu vera í lagi, fyri at vit kunnu tosa um lesing. 

Avkoding

Tá tú lesur ein tekst, mást tú duga at týða tey tekn, sum teksturin er settur saman av. Dugir tú ikki at týða hesi tekn, sum eru bókstavirnir, og fáa eina meining burturúr teimum, so er bert krutl uttan meining og innihald.

Tað hevur týdning, hvussu rætt og skjótt vit lesa. Gongur striltið at avkoda, og lesingin er ósamanhangandi við nógvum villum, ávirkar hetta fatanina.

Lesifatan

Lesifatan byggir á ymsar førleikar, m.a. hvussu nógv orð vit kenna (orðafeingi), vitan um ymisk viðurskifti og málsligan kunnleika. Tað hevur eisini stóran týdning, hvussu væl vit kenna orðini.

Tá ið vit lesa, seta vit tað, ið vit lesa, í samband við tað, sum vit vita frammanundan. Tað er neyðugt at hava ein forkunnleika, soleiðis at vit kunnu meta um og hugleiða um tað, vit lesa. (Faldari frá Mentamálaránum, 2019: Lesing, ein góð byrjan)

Góð ráð, tá vit lesa fyri við barninum

Áðrenn vit lesa

Tosa um bókina, áðrenn tit byrja at lesa. Tosa um permuna, heitið á bókini og um myndina, um har er ein mynd.

Fá barnið at gita, hvat bókin man vera um. Les tekstin á baksíðuni, les yvirskriftir o.s.fr.

Um bókin er um eitt evni, sum barnið veit eitt sindur um, tosa so um tað, ið barnið veit frammanundan. Lat barnið fortelja.

Meðan vit lesa

Endurtak nýggj orð fleiri ferðir, so barnið lærir tey. Knýt samband millum tekstin í bókini og upplivingar hjá barninum.

Set opnar spurningar til tekstin, ikki ja/nei spurningar. Spyr: Hví heldur tú, at Óli er keddur? heldur enn: Er Óli keddur?

Lat barnið gita, hvat fer at henda.

Vís barninum, at vit kunnu lesa tekstin umaftur, um vit ikki skilja hann fyrstu ferð. Hugsa hart og sig: Eg eri ikki vís í, hvat stóð har. Eg má lesa tað eina ferð avtrat.

Lat barnið fortelja og endurgeva tekstin, meðan tit lesa.

Tá vit eru liðug at lesa

Tosa um bókina, tak samanum. 

• Dugir tú at fortelja mær, hvat bókin var um?
• Var hon góð?
• Hvat dámdi tær best?
• Hvat var stuttligt/spennandi/undranarsamt?
• Var tað nakað, sum tú ivaðist í? 

Lesivegleiðing

• Les skjótari lesivegleiðing

Lesing - Ein góð byrjan

Góðan lesihug!

• AKT faldari

Serlærarar á Skúlanum á Argjahamri

Skúlin hevur tríggjar serlærarar, sum hava hvør sína deild at umsita.

Harda Jacobsen hevur tilknýtið til Grunddeild, Anna Petersen tekur sær av Miðdeild, meðan Súsanna Holm er í Hádeild.  

Vit hava ongan støddfrøðisvegleiðara á skúlanum í løtuni.

• Trivnaðarætlan skúlans

Mannagongdir í Sorgarbólkinum

Fyrsta fráboðan

Heitt verður í faldara skúlans á foreldur og avvarðandi beinanvegin at boða skúlanum frá, um næmingur doyr ella missir ein av sínum næstu.

Heitt verður á avvarðandi hjá starvsfólki skúlans beinanvegin at boða skúlanum frá, um starvsfelagi doyr ella missir ein av sínum næstu.Tann, sum fyrst frættir um andlát, sum rámar næming ella starvsfólk skúlans, boðar skúlanum/leiðsluni frá.

Andlát í vikuskifti/feriu

Doyr næmingur ella starvsfólk í vikuskifti/feriu boða tey avvarðandi antin leiðsluni, flokslæraranum ella onkrum í toyminum frá, og leiðslan setir tilbúgvingarætlanina í verk fyrsta dagin eftir feriuna.

Andlát uttan fyri skúlatíð

Doyr næmingur uttan fyri skúlatíð boðar leiðslan beinanvegin flokslæraranum og lærarunum í toyminum frá andlátinum.
Leiðslan boðar hinum starvsfólkum skúlans frá, áðrenn skúladagurin byrjar.

Húsavørðurin vindur flaggið í hálva stong.

Flokkurin, sum hevur mist

Flokslærarin, ella annar lærari, sum kennir flokkin væl og møguliga skúlastjórin/prestur/sálarfrøðingur fara inn við flokkinum.

• Næmingarnir fáa at vita, hvat er hent.
• Tosað verður gjølla um tað, sum er hent.
• Borðið hjá tí farna kann vera prýtt við blómum, ljósi og mynd.
• Næmingarnir fáa høvi at gráta og práta, minnast og spyrja.
• Næmingarnir kunnu evna okkurt til, sum foreldrini, sum mist hava, kunnu fáa (t.d. brøv, tekningar, søgur, yrkingar).
• Næmingarnir sleppa at gera okkurt heilt annað henda dagin t.d. fara túr, spæla tónleik, fáa drekkamunn o.a.

Flokslærarin og/ella annar lærari, sum kennir flokkin væl, er saman við næmingunum allan skúladagin.

Hinir flokkar skúlans

Lærararnir, sum hava hinar flokkarnar, fara inn við sínum flokkum og greiða frá, hvat er hent.

Kunning til heimini

Heimini fáa skriv. Skúlin greiðir frá, hvat er hent, og nær minningarløta skúlans verður.

Týdningarmikið

Toymið/leiðslan syrgir fyri, at næmingarnir í flokkinum, sum hava mist, ikki koma heim í tóm hús.

Vitjan í heiminum

Flokslærarin/ annar lærari, sum hevur flokkin nógv, og skúlastjórin vitja heimið.

• Hava blómutyssi og heilsan frá skúlanum við.
• Greiða frá minningarløtuni. Kanna, um tey avvarðandi hava hug at luttaka ella vitja flokkin ein av fyrstu døgunum ella seinni.
• Kanna, um tey avvarðandi hava serlig ynski ella brúk fyri hjálp.
• Fáa at vita, nær jarðarferðin verður, og hvussu hon fer fram.
• Handa møguligar heilsanir frá flokkinum.

Minningarløtan

Minningarløta verður í høllini kl. 9.30 annan skúladagin eftir hendingina.

• Flaggið verður vundið í hálva stong.
• Í høllini verður borð sett upp við ljósi og blómutyssi.
• Sálmur verður sungin.
• Prestur hevur bønarhald.
• Tøgn.
• Sálmur.

Flokslærararnir ella annar lærari, sum kennir flokkin væl, eru saman við sínum flokkum tíman aftan á minningarløtuna.

Jarðarferðin

• Flaggið verður vundið í hálva stong.
• Eingin skúlagongd er undir jarðarferðini.
• Næmingar kunnu fylgja saman við foreldrunum.
• Skúlin sendir krans.

Møguleikar

• Minningarorð í bløðini frá skúlanum/lærarum/flokkinum.
• Foreldrafundur um tað at missa.
• Møguleiki fyri serkønari hjálp t.d. ( heilsusystir, prestur, sálarfrøðingur).
• Minnast fyrsta føðingardagin hjá tí deyða.

Um næmingur missir

• Leiðslan syrgir fyri neyðuga sambandinum við hini starvsfólkini.
• Flokslærarin fer inn í avvarðandi flokk og greiðir frá, hvat er hent og er saman við teimum eftir tørvi.
• Næmingarnir kunnu evna okkurt til skúlafelagan (søgur, myndir, yrkingar, brøv).
• Heimini fáa skriv.

Samkensluheilsan

Skúlin sendir heiminum eina blómuheilsan og møguligar heilsanir frá skúlafelagunum.

Flokslærarin saman við øðrum lærara floksins vitjar heimið.

Jarðarferðin

• Flaggið verður vundið í hálva stong.
• Umboð fyri skúlan fylgja.
• Floksfelagarnir kunnu fylgja í samráð við/ella saman við foreldrunum.

Hvat hendir síðani

Flokslærarin ella annar lærari, sum kennir flokkin væl, fyrireikar hinar næmingarnar, at floksfelagin kemur aftur.
Tá ið næmingurin kemur aftur í skúla, fylgja lærarar floksins næminginum.

Møguleiki fyri serkønari hjálp - heilsusystir/prestur/samkomuleiðari/sálarfrøðingur.

Týdningarmikið

• At tosa um missin/sorgina í flokkinum.
• Flokslærarin/annar lærari tosar við næmingin um sorgina av og á.
• Lærararnir fylgja við, hvussu næmingurin/floksfelagarnir hava tað.

Hinir flokkarnir

Flokslærarin greiðir næmingunum frá, at ein av næmingum skúlans hevur mist ein av sínum næstu.

• Tá ið starvsfelagi doyr
• Leiðslan boðar starvsfólki skúlans frá.
• Flaggið verður vundið í hálva stong.
• Flokkarnir fáa boðini.
• Um flokslærarin doyr, tekur tann, sum hevur flokkin næst eftir flokslæraran, sær av flokkinum.
• Umboð fyri skúlan vitja heimið. Hava blómutyssi og heilsan við.
• Minningarløta.
• Eingin skúlagongd er undir jarðarferðini.
• Næmingar kunnu fylgja í samráð við/ella saman við foreldrunum.
• Skúlin sendir krans - Minningarorð til Skúlablaðið.

Tá ið starvsfelagi missir hjúnafelaga ella barn

• Leiðslan boðar starvsfólki skúlans frá.
• Flaggið verður vundið í hálva stong.
• Flokkarnir fáa boðini.
• Um flokslærari hevur mist, tekur tann, sum hevur flokkin næst eftir flokslæraran, sær av flokkinum.
• Umboð fyri leiðslu og skúla vitja heimið. Hava blómutyssi og heilsan við.
• Skúlin sendir krans.

Tá ið fyrrverandi starvsfelagi doyr ella missir hjúnafelaga/barn

• Leiðslan boðar starvsfólki skúlans frá.
• Flaggið verður vundið í hálva stong.
• Umboð fyri leiðslu og skúla vitja heimið. Hava blómutyssi og heilsan við.
• Skúlin sendir krans.

Neyðugt at hava við, tá ið vit fara túr við næmingunum

Fartelefon við telefonlista og tlf.nr. skúlans - Fyrstahjálpsskjáttu - Tvey vaksin.

Um flokkur er fyri óhappi

• Hendir eitt óhapp á túrinum, verður boðað skúlanum frá.
• Næmingarnir mugu ikki fara einsamallir heim til tóm hús.
• Skúlin syrgir fyri neyðugari kunning til heimini.
• Møguleiki eigur at vera fyri hjálp og vegleiðing komandi dagarnar.

Skúlin má útvega sær

• Telefonlista (prestur, sálarfrøðingur, heilsusystir o.o.).
• Samkenslukort frá skúlanum.
• Faldara til starvsfólk skúlans um mannagongdina.
• Neyðuga kunning til heimini.